btla logotyp grupa

Nierzetelne prowadzenie dokumentacji – czym jest i jak się skutecznie bronić?

Przestępstwo unormowane w art. 303 kodeksu karnego określane jest potocznie nierzetelnym prowadzeniem dokumentacji. Obejmuje ono nie tylko dokumentację niekompletną, ale również całkowity brak prowadzenia wymaganej przepisami prawa dokumentacji. Należy również dokonać rozróżnienia dwóch przestępstw, które ze względu na stosunkowo podobną szkodliwość czynu oraz znamiona przestępstwa.

Nierzetelne prowadzenie dokumentacji księgowej

Dotyczy to częstego braku rozróżnienia na nieprowadzenie wcale bądź w części dokumentacji, a fałszowania lub podrabiania dokumentów. Należy zaznaczyć, że podrabianie bądź fałszowanie dokumentów przy prowadzeniu działalności gospodarczej jest uznawane za spełniające przesłanki z przytoczonego przepisu, jeżeli została wyrządzona szkoda majątkowa. Samo jednak podrabianie bądź fałszowanie dokumentów, zostało unormowane w art. 270, a sankcje z niego wynikające bywają surowsze niż za samo nierzetelne prowadzenie dokumentacji. Co zrobić w przypadku oskarżenia o tzw. kreatywną księgowość?

Co obejmuje nierzetelne prowadzenie dokumentacji?

Sam przepis nie ogranicza podmiotu, któremu może zostać wyrządzona szkoda majątkowa. Może to być osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, a w szczególności Skarb Państwa. Sam przepis wskazuje trzy rodzaje działań, które mogą wyrządzić szkodę majątkową: nieprowadzenie dokumentacji, nierzetelne prowadzenie dokumentacji oraz prowadzenie jej w sposób niezgodny z prawdą. Są one stawiane na równi, jako że mogą wyrządzić podobną szkodę poprzez podejmowanie działań bądź zaniechanie ich, pomimo wymogu ustawowego. Zgodnie z przyjętym poglądem, odpowiedzialności nie ponosi tylko podmiot prowadzący działalność gospodarczą, ale także podmiot, któremu zostało zlecone prowadzenie dokumentacji danej firmy, a poprzez swoje działania doprowadza do powstania szkody majątkowej.

Jakie sankcje mogą zostać nałożone za nierzetelne prowadzenie dokumentacji?

Wśród sankcji należy wyróżnić sankcje finansowe, podatkowe oraz karne. W art. 303 k. k. wskazano jednak sankcje karne, których rozróżnienie wynika ze stopnia samej szkody majątkowej. Ogólny wymiar kary pozbawienia wolności został ograniczony do trzech lat. Brak jest wskazania dolnej granicy, dlatego może to być rok, 5 dni czy 3 miesiące. Ustawodawca wskazał jedynie, że wymiar kary nie może przekroczyć 3 lat, jednakże orzekanie tak długiego pozbawienia wolności pozostaje wyjątkiem. Odmienne stanowisko należy przyjąć przy powstaniu znacznej szkody majątkowej. Ustawodawca wskazał dolną i górną granicę, tj. 3 miesiące jako dolną oraz 5 lat jako górną. Spowodowane jest to podwyższonym stopniem szkodliwości danego czynu. Z kolei celem ograniczenia obniżenia surowości kary, za czyny mniejszej wagi, czyli wywołujące mniejszą szkodę bądź wywołane działaniem niemającym na celu powstania znacznej szkody majątkowej, ustawodawca wskazał jako górną granicę rok oraz jako alternatywę wskazał karę ograniczenia wolności.

Czym dokładnie jest art. 303 Kodeksu karnego?

Przestępstwo określane jako nierzetelne prowadzenie dokumentacji znajduje swoje podstawy prawne w art. 303 Kodeksu karnego (303 kk). Przepis ten penalizuje działania polegające na nieprowadzeniu, nierzetelnym prowadzeniu lub prowadzeniu dokumentacji w sposób niezgodny z prawdą, jeżeli skutkiem jest wyrządzenie szkody majątkowej. W praktyce, art. 303 kk stosowany jest najczęściej w kontekście działalności gospodarczej i dotyczy zarówno właścicieli firm, jak i osób odpowiedzialnych za księgowość lub zarządzanie dokumentacją.

Art. 303 kk – interpretacja i znaczenie w praktyce

Zgodnie z art. 303 kk, odpowiedzialność karna może dotyczyć zarówno czynów umyślnych, jak i nieumyślnych, o ile doprowadziły one do powstania szkody majątkowej. Przepis ten nie odnosi się wyłącznie do przypadków ewidentnego fałszerstwa, ale również do sytuacji, w których dokumentacja jest prowadzona niestarannie lub w sposób niezgodny z rzeczywistością. Warto pamiętać, że 303kk jest często wykorzystywany przez organy ścigania w sprawach gospodarczych, gdzie występuje zarzut „nierzetelne” lub błędne prowadzenie ewidencji.

Art. 303 – odpowiedzialność i możliwe konsekwencje

Choć skrótowe oznaczenie art. 303 pojawia się często w orzeczeniach sądów lub pismach procesowych, zawsze odnosi się do pełnej treści przepisu z Kodeksu karnego. Jego zastosowanie wymaga udowodnienia, że nieprawidłowości w dokumentacji miały realny wpływ na sytuację finansową poszkodowanego – np. Skarbu Państwa, kontrahenta czy udziałowców spółki. W zależności od skali czynu i wartości wyrządzonej szkody, sąd może zastosować łagodniejsze środki karne lub – w przypadku znacznej szkody – orzec karę pozbawienia wolności do 5 lat.

Jak bronić się przed zarzutem z art. 303 kk?

Osoba oskarżona o czyn z art. 303 kk powinna skorzystać z pomocy doświadczonego adwokata lub radcy prawnego. W wielu przypadkach istnieje możliwość wykazania braku umyślności działania lub obalenia tezy o powstaniu szkody majątkowej. Nierzetelne prowadzenie dokumentacji często bywa zarzucane na podstawie niepełnych danych lub błędnych założeń biegłych. Dlatego tak ważne jest przedstawienie spójnej linii obrony oraz zabezpieczenie dowodów potwierdzających prawidłowość działań.

 

Autor:

Dr Artur Oleś

Adwokat, Doradca podatkowy, EMBA

Adwokat, doradca podatkowy, doktor nauk prawnych, EMBA, Prezes Sądu Arbitrażowego przy RIPH w Gliwicach. Specjalizuje się w zagadnieniach związanych z optymalizacjami podatkowymi, fuzjach i przejęciach oraz w prawie karnym i karno-skarbowym. Autor publikacji naukowych poświęconych m.in. ordynacji podatkowej, podatkowi VAT i dochodom uzyskiwanym za pośrednictwem planów motywacyjnych w postaci akcji oraz opcji na akcje.  Posiada bogate doświadczenie i szeroką wiedzę z zakresu prawa i podatków.

Skontaktuj się ze specjalistą