
W sanacji należy odróżnić szczególną bezskuteczność czynności dłużnika, odpowiednio stosowaną ochronę pauliańską i odstąpienie od umowy wzajemnej. Każdy instrument ma własne przesłanki; sama niekorzystność kontraktu nie wystarcza do zastosowania wszystkich tych środków.
Powiązane materiały BTLA
Sanacja i zarząd majątkiem
Co do zasady w postępowaniu sanacyjnym działa zarządca, a dłużnik traci zarząd nad masą sanacyjną. Ustawa dopuszcza jednak pozostawienie dłużnikowi zarządu nad całością lub częścią przedsiębiorstwa w zakresie zwykłego zarządu, jeżeli spełnione są przesłanki art. 288 ust. 3 PR. Zakres uprawnień należy sprawdzić w przepisach i postanowieniu sądu.
Trzy odrębne instrumenty
- Bezskuteczność sanacyjna: szczególne reguły art. 304–307 PR dotyczą wskazanych w nich czynności i rozliczeń.
- Ochrona pauliańska: na podstawie art. 308 PR odpowiednio stosuje się przepisy KC o ochronie wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika.
- Odstąpienie od umowy wzajemnej: art. 298 PR przewiduje odrębny instrument, wymagający spełnienia własnych warunków.
Skarga pauliańska wymaga zbadania ustawowych przesłanek, w tym pokrzywdzenia wierzycieli, korzyści osoby trzeciej i właściwych przesłanek dotyczących wiedzy lub zamiaru, z uwzględnieniem domniemań i szczególnych przypadków. Nie każda strata gospodarcza albo zła umowa oznaczają automatycznie zasadność skargi.
Roczny termin i wyjątek dotyczący zarzutu
Art. 306 ust. 2 PR przewiduje, że ustalenie bezskuteczności po upływie roku od otwarcia sanacji jest niedopuszczalne, chyba że uprawnienie wygasło wcześniej na podstawie KC. Przepis stanowi zarazem, że termin ten nie ma zastosowania do żądania zgłoszonego w drodze zarzutu. Nie należy więc formułować ogólnej tezy, że po roku każda forma powołania się na bezskuteczność jest wykluczona.
Trzeba uwzględnić także terminy wynikające z KC, w tym art. 534, i ustalić, jaki instrument oraz sposób dochodzenia ochrony są właściwe dla danej czynności. Roczny termin nie zastępuje pozostałych przesłanek i ograniczeń.
Kto działa i jakie są skutki?
W sprawach objętych art. 306 ust. 1 PR powództwo może wytoczyć zarządca, na zasadach tego przepisu. Skutków bezskuteczności względnej nie wolno utożsamiać z automatyczną nieważnością każdej umowy. Potrzebna może być ocena żądania zwrotu, rozliczeń i praw innych uczestników.
Dokumenty i daty do sprawdzenia
Data otwarcia sanacji, data i treść czynności, wycena świadczeń, rzeczywista zapłata, korzyść osoby trzeciej, stan zadłużenia oraz sposób dochodzenia ochrony. Zestawienie tych danych pozwala odróżnić podstawy prawne i nie przeoczyć wcześniejszego wygaśnięcia uprawnienia albo możliwości podniesienia zarzutu.
Podstawa prawna i data aktualizacji
PR: art. 288 ust. 2–3, 298 i 304–308; KC: art. 527–534. Źródła: Prawo restrukturyzacyjne; Kodeks cywilny.
Aktualizacja merytoryczna: 2 listopada 2026 r. Materiał ogólny dotyczący prawa polskiego. Zastosowanie przepisów wymaga oceny dokumentów i właściwego reżimu sprawy.
Powiązane artykuły
- Postępowanie sanacyjne – szansa na uratowanie przedsiębiorstwa
- Układ w postępowaniu restrukturyzacyjnym – kiedy warto i jakie daje korzyści
- Postępowanie o zatwierdzenie układu – najprostsza ścieżka restrukturyzacj
Wsparcie BTLA
Restrukturyzacja i upadłość — zobacz zakres współpracy i skontaktuj się z zespołem.



