Wniesienie majątku do fundacji rodzinnej nie kasuje wcześniejszych długów fundatora. Fundacja odpowiada z nim solidarnie za zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem, w granicach przewidzianych w ustawie. Wierzyciel może zatem kierować roszczenie również do fundacji. Ochrona majątku przed rozdrobnieniem w sukcesji nie oznacza ochrony przed każdym wierzycielem.
Nieruchomość zmieniła właściciela, zobowiązanie pozostało
Borsuk ma długi i nieruchomość. Przekazuje nieruchomość do fundacji, licząc, że wierzyciele nie będą mogli już dochodzić zapłaty. Właśnie przed takim uproszczeniem chroni art. 8 ustawy o fundacji rodzinnej. Powstanie nowego właściciela majątku nie kończy odpowiedzialności fundatora, a po stronie fundacji może powstać odpowiedzialność za jego wcześniejsze zobowiązania.
Co oznacza odpowiedzialność solidarna
Solidarność pozwala wierzycielowi żądać całości albo części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od niektórych albo od każdego z osobna, z uwzględnieniem ustawowych granic odpowiedzialności fundacji. Zaspokojenie wierzyciela przez jednego z dłużników zwalnia pozostałych w odpowiednim zakresie. Nie należy tego mylić z obowiązkiem uprzedniego wyczerpania egzekucji przeciwko fundatorowi w każdym przypadku.
W przypadku podstawowej reguły art. 8 ust. 1 znaczenie ma powstanie zobowiązania przed ustanowieniem fundacji. Nie chodzi wyłącznie o długi już wymagalne w dniu wniesienia nieruchomości. Termin płatności, chwila powstania zobowiązania, data ustanowienia i data wpisu do rejestru to różne zdarzenia. Ich ustalenie może wymagać analizy umowy oraz okoliczności sprawy.
Jak ustala się limit odpowiedzialności fundacji
Art. 9 ogranicza odpowiedzialność z art. 8 do wartości mienia wniesionego przez fundatora. Wartość ustala się według stanu z chwili wniesienia, ale według cen z chwili zaspokojenia wierzyciela. Nie wystarczy więc bezrefleksyjnie przepisać historycznej kwoty z dokumentu wniesienia. Odpowiedzialność jest ograniczona kwotowo; nie należy utożsamiać jej wyłącznie z możliwością sięgnięcia do dokładnie tej samej rzeczy, którą przekazano.
Przykład: fundator ma wcześniejsze zobowiązanie na 600 000 zł. Wartość wniesionego przez niego mienia, ustalona według ustawowej reguły dla zaspokojenia wierzyciela, wynosi 400 000 zł. W tym uproszczonym układzie odpowiedzialność fundacji z art. 8–9 jest ograniczona do 400 000 zł. Pozostała część zobowiązania nie znika i nadal obciąża fundatora. Przy kilku roszczeniach lub zmianach majątku potrzebna jest analiza rozliczeń i limitu; nie można mnożyć ochrony przez samo przenoszenie składników.
Alimenty, zabezpieczenia i inne podstawy odpowiedzialności
Ustawa odrębnie reguluje obowiązki alimentacyjne. Fundacja odpowiada za wcześniejsze zobowiązania fundatora, w tym alimentacyjne, a art. 8 przewiduje również odpowiedzialność za określony obowiązek alimentacyjny powstały po ustanowieniu fundacji. Dla późniejszych obowiązków ustawa wiąże możliwość egzekucji z bezskutecznością egzekucji przeciwko fundatorowi, przy czym nie wyklucza wcześniejszego wniesienia powództwa.
Ponadto trzeba zbadać istniejące hipoteki, zastawy, warunki umów kredytowych oraz inne podstawy ochrony wierzyciela. Skarga pauliańska służy ochronie przed czynnościami dokonanymi z pokrzywdzeniem wierzycieli po spełnieniu przesłanek Kodeksu cywilnego. Odpowiedzialność za zaległości podatkowe ma odrębne podstawy w Ordynacji podatkowej. Artykuły 8–9 ustawy o fundacji rodzinnej nie wyczerpują więc całego badania ryzyka.
Czego nie załatwia zapis w statucie
Nie można skutecznie wyłączyć ani ograniczyć odpowiedzialności wskazanej w art. 8 bez zgody wierzyciela. Wewnętrzne ustalenie, że dług spłaci wyłącznie fundator, może regulować relacje między stronami, ale nie daje samo w sobie podstawy do odmowy wierzycielowi ochrony wynikającej z ustawy. Również postanowienie o przeznaczeniu nieruchomości na potrzeby rodziny nie usuwa istniejących zabezpieczeń.
Przegląd zobowiązań przed wniesieniem majątku
- Zestaw umowy kredytów, pożyczek, poręczeń, gwarancji oraz zobowiązania związane z działalnością gospodarczą.
- Oddziel datę powstania zobowiązania od daty jego wymagalności i sprawdź zobowiązania sporne lub warunkowe.
- Sprawdź księgi wieczyste, zabezpieczenia i konieczność uzyskania zgód na przeniesienie majątku.
- Ustal wartość oraz historię mienia, które ma być wniesione przez każdego fundatora.
- Uwzględnij zobowiązania alimentacyjne, podatkowe i ryzyko pokrzywdzenia wierzycieli.
- Oceń wpływ planowanego transferu na wypłacalność oraz dalszą obsługę zobowiązań.
Najczęstsze pytania
Czy każdy dług powstały później obciąży fundację? Nie na podstawie samej reguły dotyczącej wcześniejszych zobowiązań. Trzeba jednak sprawdzić szczególne przepisy, zwłaszcza alimentacyjne, oraz inne podstawy odpowiedzialności.
Czy fundacja zwalnia fundatora z długu? Nie. Solidarność nie oznacza automatycznego zastąpienia fundatora przez fundację.
Czy analiza obejmuje wyłącznie wniesioną nieruchomość? Nie. Powinna obejmować zobowiązania, zabezpieczenia, daty zdarzeń i pozostały majątek istotny dla sytuacji wierzycieli.
Przeczytaj również o sukcesji i zasadach działania rodziny oraz świadczeniach wypłacanych z fundacji.
Kredyt, poręczenie i zachowek to różne zagadnienia
Przekazanie nieruchomości lub udziałów do fundacji nie zwalnia samo w sobie fundatora z umowy kredytu ani osobistego poręczenia. Przy ocenie zobowiązań trzeba ustalić ich podstawę i datę powstania, a nie tylko dzień otrzymania wezwania do zapłaty lub termin raty. Ważne pozostają też zabezpieczenia na samym majątku.
Nie należy utożsamiać zasad odpowiedzialności za wcześniejsze długi z roszczeniami o zachowek. Te ostatnie mają własne przesłanki i terminy: opisujemy je w poradniku fundacja rodzinna a zachowek. Zobacz również ochronę wierzycieli podczas likwidacji i dokumenty przed przekazaniem udziałów.
BTLA · WIDEO DO TEMATU
Borsuk poręczył kredyt
Przykład osobistego poręczenia pokazuje, dlaczego przed podpisaniem trzeba sprawdzić zakres odpowiedzialności. Przeniesienie majątku do fundacji jest odrębną czynnością.
Kliknięcie wczytuje odtwarzacz TikTok, który może korzystać z plików cookie.
