Fundacja rodzinna może udzielać pożyczek tylko w ustawowo określonym zakresie. Dopuszczalność pożyczki i jej podatkowa neutralność to odrębne pytania. Nawet pożyczka dla beneficjenta może spowodować podatek od ukrytych zysków, jeżeli okres umowy lub sposób spłaty spełnia warunki ustawy o CIT.
Komu fundacja może udzielić pożyczki?
Art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o fundacji rodzinnej wymienia trzy grupy: spółki kapitałowe, w których fundacja posiada udziały albo akcje; spółki osobowe, w których uczestniczy jako wspólnik; oraz beneficjentów. To katalog wymagający sprawdzenia na moment czynności, a nie ogólna zgoda na finansowanie dowolnej firmy powiązanej z rodziną.
| Pożyczkobiorca | Co trzeba potwierdzić |
|---|---|
| Beneficjent | Rzeczywisty status beneficjenta oraz zasady reprezentacji i rozliczenia umowy. |
| Fundator | Samo bycie fundatorem nie jest odrębną podstawą w tym katalogu. Sprawdź, czy fundator jest zarazem beneficjentem. |
| Spółka z o.o. lub akcyjna | To fundacja musi posiadać jej udziały albo akcje. Udziały fundatora w tej spółce nie zastępują tego warunku. |
| Spółka osobowa | Fundacja musi uczestniczyć w niej jako wspólnik. Pozostałe skutki struktury wymagają osobnej analizy. |
Finansowanie podmiotu spoza katalogu może wykraczać poza dozwoloną działalność. Wtedy trzeba rozpoznać przychody i dochód z tej działalności oraz skutki art. 24r CIT. Nie oznacza to prostego podatku 25% od każdego wypłaconego kapitału pożyczki.
Pożyczka dla beneficjenta na co najmniej 10 lat
Art. 24q ust. 1a pkt 6 zalicza do ukrytych zysków pożyczkę udzieloną beneficjentowi na okres co najmniej 10 lat. Obejmuje też umowę pierwotnie krótszą, jeżeli jej ostateczny okres obowiązywania wyniósł co najmniej 10 lat. Dlatego każdy aneks wydłużający termin powinien przejść ocenę podatkową przed podpisaniem.
Przykład: fundacja udziela beneficjentowi pożyczki 100 000 zł na 12 lat. Przy założeniu kwalifikacji całej tej kwoty jako ukrytego zysku i braku innych elementów podstawy podatek fundacji według obecnej stawki 15% wynosi 15 000 zł. Samo opisanie przelewu jako pożyczki nie wyłącza tej regulacji.
Niespłacone raty: umowa krótsza też może powodować podatek
Osobną przesłanką jest art. 24q ust. 1a pkt 5. Dotyczy części pożyczki udzielonej beneficjentowi, która podlegała zwrotowi w danym roku podatkowym i nie została zwrócona do upływu terminu złożenia deklaracji z art. 24s ust. 1 za ten rok. Podstawą oceny są więc również harmonogram i faktyczne wpłaty, a nie tylko końcowa data umowy.
Termin tej deklaracji przypada co do zasady na koniec trzeciego miesiąca następnego roku. Nie należy mylić go z terminem samej zapłaty podatku od świadczeń określonym w art. 24q ust. 6. Dla konkretnej zaległej raty trzeba ustalić moment powstania obowiązku i właściwe rozliczenie. Ten artykuł nie zastępuje wyliczenia dla indywidualnego harmonogramu.
Odsetki, umorzenie i pożyczka w przeciwną stronę
Warunki pożyczki powinny odpowiadać jej rzeczywistej funkcji. Sprawdź oprocentowanie, zabezpieczenie, zdolność spłaty i porównanie z warunkami rynkowymi. Znaczenie mogą mieć przepisy o cenach transferowych oraz różnicy między wartością rynkową i ustaloną ceną transakcji. Nie każda umowa wymaga identycznego kompletu dokumentacji, ale zwolnienie dokumentacyjne nie jest zgodą na dowolne warunki.
Umorzenie długu wymaga nowej analizy: nie jest zwykłym wykonaniem pierwotnej pożyczki. Oddzielnie należy kwalifikować świadczenie na rzecz beneficjenta i ewentualny PIT. Nie można automatycznie uznawać, że każdy kapitał zwrotnej pożyczki jest wypłatą świadczenia z takim samym opodatkowaniem.
Jeśli to fundator, beneficjent lub podmiot powiązany pożycza pieniądze fundacji, działa inna regulacja. Art. 24q ust. 1a pkt 1 obejmuje określone odsetki, prowizje i inne opłaty od takiego finansowania. Kierunek przelewu ma znaczenie; nie przenosimy mechanicznie zasad pożyczki udzielonej przez fundację na pożyczkę otrzymaną.
Dokumenty do przygotowania przed wypłatą
- Potwierdzenie statusu beneficjenta lub udziału fundacji w spółce.
- Projekt umowy, cel finansowania i zasady reprezentacji stron, zwłaszcza przy tej samej osobie po obu stronach.
- Harmonogram spłat oraz kontrola zmian terminu, w tym aneksów.
- Uzasadnienie oprocentowania, zabezpieczeń i zdolności zwrotu.
- Ewidencja wypłat, wpłat i zaległych rat, powiązana z rozliczeniem CIT.
Czy fundator może po prostu wypłacić sobie pieniądze?
Nie powinien traktować rachunku fundacji jak własnego konta. Każda wypłata musi mieć ustaloną podstawę: pożyczkę, świadczenie lub inny rzeczywisty tytuł. Czynność trzeba sprawdzić według statutu, reprezentacji i przepisów podatkowych. Jeżeli potrzeba ma charakter definitywnego wsparcia rodziny, porównaj ją ze świadczeniem zamiast tworzyć fikcyjnie zwrotną pożyczkę.
Co ze zmianami planowanymi na 2027 rok?
Na 27 października 2026 r. trwały prace parlamentarne nad zmianami podatkowymi dotyczącymi fundacji rodzinnych. Sejm uchwalił ustawę 22 października, a 26 października komisja senacka zaproponowała poprawkę. Poniżej opisujemy reguły obowiązujące w dacie aktualizacji. Tekstu procedowanej nowelizacji nie traktujemy jako prawa już obowiązującego. Przy czynności planowanej na 2027 rok trzeba ponownie sprawdzić końcowy tekst, publikację i przepisy przejściowe.
Sprawdź etap prac nad zmianami dotyczącymi fundacji rodzinnych.
Materiały powiązane
Źródła i data aktualizacji
Stan prawny sprawdzono na 27 października 2026 r.
