Klauzula „Rebus sic stantibus” –  możliwość rozwiązania umowy przez Sąd

Art. 357 k.c. i klauzula „rebus sic stantibus”

Art. 3571 kodeksu cywilnego (k.c.) stanowi, iż:

„…Jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym.”

Aby móc skorzystać z klauzuli, konieczne jest istnienie umowy między stronami. Sąd może modyfikować jedynie zobowiązania wynikające z umowy, a nie przepisów ustawy czy jednostronnych czynności prawnych. Nadzwyczajna zmiana stosunków musi być charakterystyczna i nieprzewidziana w chwili zawierania umowy. Sytuacje takie jak klęski żywiołowe, kryzysy gospodarcze czy epidemie mogą być uznane za nadzwyczajne zmiany.

Kiedy można skorzystać z klauzuli „rebus sic stantibus”?

Ważne jest, aby groźba rażącej straty lub nadmiernych trudności była związana z nadzwyczajną zmianą. Nie jest wymagane udowodnienie niemożliwości spełnienia świadczenia, ale jedynie groźba poważnej straty lub trudności. Istotnym elementem jest także związek przyczynowo-skutkowy między zmianą a groźbą. W przypadku skorzystania z klauzuli, umowa może być zmieniona w części, w której jeszcze nie została wykonana, a w skrajnych przypadkach może zostać rozwiązana.

Uprawnienia sądu w ramach klauzuli „rebus sic stantibus”

W przypadku zajścia powyższych przesłanek, Sąd ma uprawnienia do:

• oznaczenia sposobu wykonania zobowiązania (w szczególności wyznaczenia nowego terminu czy miejsca świadczenia);
• zmienienia wysokości świadczenia każdej ze stron;
• rozwiązania umowy. Warto mieć na uwadze, że zanim zdecydujemy się na rozpoczęcie procesu sądowego w celu zmiany warunków lub kwoty świadczenia, a także rozwiązania już zawartej umowy, zaleca się wcześniejszą analizę treści umowy, aby ustalić, czy sama umowa nie przewiduje możliwości dokonania tych zmian. Ponadto, wspomniana instytucja prawna może być skutecznie wykorzystana jako argument wzmacniający pozycję i skuteczność postawionych żądań podczas negocjacji umowy.

Jak BTLA może pomóc w przypadkach nadzwyczajnych zmian?

W razie trudności związanych z nadzwyczajnymi zmianami, które uniemożliwiają wykonanie umowy, skorzystanie z klauzuli „Rebus sic stantibus” zgodnie z art. 357 § 1 k.c. może być korzystne. Kancelaria BTLA oferuje pomoc w obszarze prawa cywilnego, w tym w prowadzeniu spraw związanych z zobowiązaniami.